Historia Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego, a wcześniej Zespołu Szkół Mechaniczno-Budowlanych, to nie dzieje jednej szkoły, lecz kilkunastu placówek, które przez ponad sto lat były częścią systemu kształcenia zawodowego w Zabrzu. Współczesne ZCKOiZ jest spadkobiercą szkół hutniczych, mechanicznych, budowlanych, handlowych, administracyjnych i komunalnych, działających w różnych częściach miasta od końca XIX wieku.
ZOBACZ TEŻ: Zabrze znów się zadłuży. Miasto wyemituje obligacje na blisko 55 mln zł
Formalnie Zabrzańskie Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego zostało powołane 1 września 2002 roku uchwałą Rady Miejskiej w Zabrzu z 18 marca 2002 roku, jednak jego tradycje sięgają aż listopada 1894 roku.
Początki – szkoła Huty Donnersmarck
Najstarszą placówką tworzącą rodowód dzisiejszego ZCKOiZ była Szkoła Zawodowa Huty Donnersmarck, utworzona w listopadzie 1894 roku przy ul. Hüttenpark 3, czyli obecnej ul. Park Hutniczy 3.
Szkoła powstała jako zaplecze edukacyjne rozwijającego się przemysłu hutniczego
i przygotowywała fachowców dla jednego z najważniejszych zakładów przemysłowych ówczesnego Zabrza.
Po II wojnie światowej tradycje tej placówki kontynuowały kolejne szkoły funkcjonujące pod tym samym adresem:
- Gimnazjum Przemysłowe Huty Zabrze (od 8 listopada 1945 r.),
- Szkoła Przemysłowa Huty Zabrze (od 1 lutego 1947 r.),
- Liceum Przemysłowe Huty Zabrze (od 1 października 1948 r.),
- Technikum Budowy Maszyn i Urządzeń Technicznych (od 1952 r.).
Przez kilkadziesiąt lat budynek przy Parku Hutniczym był jednym z najważniejszych ośrodków kształcenia przyszłych pracowników hut i zakładów mechanicznych.
Plac Traugutta – kolebka szkolnictwa mechanicznego
Drugim filarem historii szkoły był budynek przy Placu Traugutta 2. Już w 1935 roku rozpoczęła tam działalność Szkoła Zawodowa, mieszcząca się przy ówczesnym Kamilianerplatz 2.
Sam budynek został wybudowany w latach 1928–1929 jako nowoczesny obiekt przeznaczony dla szkolnictwa zawodowego. Po zakończeniu II wojny światowej funkcjonowały tam kolejno:
- Zawodowa Szkoła Dokształcająca,
- Państwowa Szkoła Przemysłowa w Zabrzu,
- Szkoła Górniczo-Hutnicza,
- Państwowe Gimnazjum Mechaniczne,
- Państwowe Liceum Mechaniczne,
- Państwowe czteroletnie Technikum Mechaniczno-Elektryczne,
- Technikum Mechaniczne Centralnego Urzędu Szkolnictwa Zawodowego,
- Zasadnicza Szkoła Hutniczo-Metalowa.
W 1959 roku szkoła przyjęła nazwę Technikum Mechanicznego i Zasadniczej Szkoły Zawodowej, a od 1973 roku funkcjonowała już jako Zespół Szkół Mechanicznych.
To właśnie tutaj przez wiele lat kształcono mechaników, ślusarzy, tokarzy i specjalistów dla zabrzańskiego przemysłu.
Tradycje szkół handlowych i komunalnych
Trzecim nurtem historii były szkoły działające przy ul. 3 Maja 19. Ich początki sięgają 28 października 1930 roku, kiedy utworzono Kupiecką Szkołę Zawodową. Po wojnie szkoła przechodziła kolejne przekształcenia:
- Państwowe Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Handlowe,
- Państwowe Gimnazjum i Liceum Administracyjno-Handlowe,
- Technikum Budownictwa Komunalnego,
- Technikum Gospodarki Komunalnej.
Placówka zmieniała swój profil wraz z potrzebami miasta – od kształcenia kupców i pracowników administracji po przygotowanie specjalistów gospodarki komunalnej i budownictwa.
Powstanie Zespołu Szkół Mechaniczno-Budowlanych – początek nowej historii
Lata siedemdziesiąte przyniosły najważniejszą reorganizację – stanowi ona początek historii szkoły w jej dzisiejszym kształcie.
25 lutego 1978 roku utworzono Zespół Szkół Budowlano-Mechanicznych, którego siedzibą został nowo oddany do użytku budynek przy ówczesnej ul. gen. Karola Świerczewskiego 58, obecnie ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 58. Budynkowi nadano imię gen. bryg. prof. Sylwestra Kaliskiego.
Już 31 sierpnia 1978 roku nazwę zmieniono na Zespół Szkół Mechaniczno-Budowlanych. Do nowej szkoły weszły placówki wywodzące się zarówno z Zespołu Szkół Mechanicznych, jak i Technikum Gospodarki Komunalnej.
Kompleks przy ul. Piłsudskiego był jedną z najnowocześniejszych inwestycji oświatowychw mieście. Oprócz licznych pracowni i warsztatów zawodowych przewidziano jego dalszą rozbudowę. W 1990 roku oddano do użytku dużą salę gimnastyczną, która do dziś stanowi zaplecze sportowe szkoły.
Powstanie ZCKOiZ
Kolejnym przełomem było utworzenie Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego. Na podstawie uchwały Rady Miejskiej z 18 marca 2002 roku od 1 września 2002 roku Zespół Szkół Mechaniczno-Budowlanych został przekształcony w ZCKOiZ.
Dwa lata później, od 1 września 2004 roku, do szkoły włączono Zespół Szkół Zawodowych nr 2, działający wcześniej przy ul. Marii Konopnickiej 3.
Dwa zespoły pod jednym dachem
Od roku szkolnego 2009/2010 w budynku przy ul. Piłsudskiego 58 funkcjonowały równolegle dwa niezależne zespoły szkół – Zabrzańskie Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego oraz Zespół Szkół nr 17. ZS nr 17, dawna „Hotelarka” działała wcześniej w budynku przy ul. Park Hutniczy 3.
Choć korzystały z tej samej infrastruktury, każda z placówek posiadała własną dyrekcję, administrację, radę pedagogiczną i odrębną strukturę organizacyjną.
W skład Zespołu Szkół nr 17 wchodziły:
- Technikum nr 8,
- Branżowa Szkoła I stopnia nr 1.
Kolejne rozszerzenie ZCKOiZ
Ostatnia reorganizacja nastąpiła przed rozpoczęciem roku szkolnego 2025/2026. Rada Miasta Zabrze podjęła wówczas decyzję o rozwiązaniu Zespołu Szkół nr 17. Celem było połączenie dwóch zespołów szkół funkcjonujących od kilkunastu lat w jednym budynku oraz uproszczenie ich struktury organizacyjnej.
Od roku szkolnego 2025/2026 uczniowie Technikum nr 8 oraz Branżowej Szkoły I stopnia nr 1 kontynuują naukę już w strukturach Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego. Do ZCKOiZ przeszli również nauczyciele i pozostali pracownicy likwidowanego zespołu.
Reorganizacja miała charakter przede wszystkim formalny – zajęcia nadal odbywają się w tym samym budynku, w tych samych pracowniach oraz na tych samych kierunkach kształcenia.
Zmiana zakończyła okres funkcjonowania dwóch odrębnych zespołów szkół pod jednym adresem. Od roku szkolnego 2025/2026 przy ul. Piłsudskiego 58 działa już jedna, duża placówka, skupiająca tradycje wszystkich szkół, które przez ponad 130 lat tworzyły historię zabrzańskiego szkolnictwa zawodowego.
Dziedzictwo wielu pokoleń
Historia ZCKOiZ pokazuje, jak zmieniało się szkolnictwo zawodowe wraz z rozwojem Zabrza. Od szkoły hutniczej końca XIX wieku, przez szkoły mechaniczne, handlowe, administracyjne i budowlane, aż po współczesne centrum kształcenia – każda reorganizacja była odpowiedzią na potrzeby miasta i rynku pracy.
Zabrzańskie Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego jest najstarszą szkołą zawodową w Zabrzu pod względem ciągłości tradycji kształcenia zawodowego. Jej korzenie sięgają listopada 1894 roku, kiedy powstała Szkoła Zawodowa Huty Donnersmarck. Łączy dorobek szkół działających przy ul. Park Hutniczy 3, Placu Traugutta 2, ul. 3 Maja 19, ul. Marii Konopnickiej 3 oraz obecnej siedziby przy ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 58. Dzięki temu kontynuuje historię rozpoczętą ponad 130 lat temu.
ZCKOiZ dziś
Dziś Zabrzańskie Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego jest największą pod względem oferty edukacyjnej szkołą zawodową w Zabrzu. Po reorganizacji przeprowadzonej przed rokiem szkolnym 2025/2026 oferta placówki została poszerzona o kierunki przejęte z dawnego Zespołu Szkół nr 17.
W Technikum nr 6 uczniowie mogą zdobywać kwalifikacje w zawodach:
- technik mechanik,
- technik fotografii i multimediów,
- technik reklamy,
- technik organizacji turystyki,
- technik eksploatacji portów i terminali,
- technik hotelarstwa,
- technik grafiki i poligrafii cyfrowej,
- technik geodeta,
- technik architektury krajobrazu i arborystyki,
- technik aranżacji wnętrz,
- technik budownictwa.
Oferta obejmuje zarówno kierunki o wieloletniej tradycji, związane z budownictwem i mechaniką, jak i nowoczesne specjalności odpowiadające potrzebom współczesnego rynku pracy, takie jak fotografia, multimedia, reklama, grafika cyfrowa czy organizacja turystyki.
Branżowa Szkoła I stopnia nr 6 kształci natomiast w zawodach:
- ogrodnik terenów zieleni,
- sprzedawca,
- operator obrabiarek skrawających,
- murarz-tynkarz,
- pracownik obsługi hotelowej,
- monter zabudowy i robót wykończeniowych w budownictwie.
Kształcenie odbywa się z dużym naciskiem na praktyczną naukę zawodu oraz współpracę z pracodawcami, dzięki czemu uczniowie zdobywają doświadczenie zawodowe jeszcze w trakcie nauki.
Jubileusz 50-lecia szkoły już w przygotowaniu
Choć korzenie Zabrzańskiego Centrum Kształcenia Ogólnego i Zawodowego sięgają 1894 roku, za początek historii szkoły w jej obecnym kształcie uznaje się październik 1978 roku. Od tego czasu placówka nieprzerwanie funkcjonuje w budynku przy obecnej ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 58, mimo licznych zmian organizacyjnych.
W związku z tym w roku szkolnym 2025/2026 powołano specjalny zespół odpowiedzialny za przygotowanie i organizację obchodów 50-lecia szkoły. Jubileusz zaplanowano na październik 2028 roku.
Organizatorzy już dziś zachęcają absolwentów szkół, które na przestrzeni lat tworzyły historię dzisiejszego ZCKOiZ, do śledzenia informacji dotyczących przygotowań do jubileuszu. O planowanych wydarzeniach, możliwościach włączenia się w obchody oraz inicjatywach skierowanych do byłych uczniów będą na bieżąco informowały lokalne media, a w szczególności portal wZabrzu.info, który będzie relacjonował kolejne etapy przygotowań do tego wyjątkowego wydarzenia.
